27 Ekim 2026 · 16 kaynak
1933 Üniversite Reformu.
Türkiye üniversitesini yeniden kurmak için hoca ararken Almanya hocalarını kapı dışarı ediyordu. Darülfünun'dan İstanbul Üniversitesi'ne, Cumhuriyet'in ilk bilim kuşağını yetiştiren tesadüf.
Metin
Türkiye kendi ülkesinde işini ve güvenliğini kaybetmiş bu insanlara kapısını açtı.[11]
Ancak bunun zamanlaması ilginç bir tesadüftü. Neden mi?
Cevap için bir yıl geriye, İstanbul Darülfünunu'na gidiyoruz.[4]
Derslere girdi, hocalarla konuştu, anket dağıttı.[1]
Atatürk raporun kenarına kısa bir not düştü.[7]
Şahsi mütalaa ve araştırmaya sevk eden tarzda tedris yok.[7]
Bu esnada Almanya'da da tansiyon yüksekti.
Böylece binlerce akademisyen bir anda işsiz kaldı.[2]
Mayıs ayında örgüte bir kartpostal ulaştı.[1]
Göndereni Albert Malche'tı.[1]
Türkiye'de hocaya ihtiyaç vardı.[1]
Schwartz 5 Temmuz'da İstanbul'a, ertesi gün Ankara'ya ulaştı.[1]
Maarif Vekili Reşit Galip'in karşısına otururken aklında üç meslektaşına iş bulmak vardı.[2]
Liste ertesi gün Atatürk'e sunuldu.[1]
Genç Türk akademisyenlere de ücretsiz lisansüstü dersler açacaklardı.[1]
Asıl hedef bir gün onların yerini alacak kuşağı yetiştirmekti.[1]
Bu hocalar yalnızca ders vermekle kalmadı.
Fritz Neumark İktisat Fakültesi'nin kuruluş raporunu yazdı.[1]
Ernst Reuter Ankara'da şehircilik uzmanı olarak çalıştı.[1]
Savaştan sonra Batı Berlin'in de belediye başkanı oldu.[1]
Zamanla kürsüleri onların Türk öğrencileri devraldı.[16]
Avrupa'nın karanlık yılları, Cumhuriyet'e ilk bilim kuşağını yetiştirmek için beklenmedik bir fırsat sundu böylece.
Kaynakça · 16
Scriptin dayandığı kaynaklar
- 1
Ersoy Taşdemirci · Türkiye'de Üniversite Kavramının Gelişmesinde Alman Bilim Adamlarının Katkısı · Erdem, Atatürk Kültür Merkezi
Ana kaynak: Malche'nin takvimi, 6 Temmuz toplantısı, sözleşme maddeleri, 4 Ekim imzaları, 18 Kasım açılışı, “62 ordinaryüsün 40'ı”, Neumark ve Reuter bilgileri.
- 2
Andrew Grant · The unlikely haven for 1930s German scientists · Physics Today, 2018
Schwartz'ın üç kişiye iş bulmayı umup otuz kişilik listeyle dönmesi, Freundlich ve Gleissberg, sözleşme süreleri.
- 3
Goethe Universität Frankfurt · Philipp Schwartz – the forgotten saviour
Schwartz'ın Zürih'e kaçışı.
- 4
Seyfi Kenan · Darülfünun · TÜBİTAK Ansiklopedisi
Darülfünun'a yönelik eleştiriler ve tasfiye rakamları (82 tasfiye, 61 devam).
- 5
A. Demirtaş · Sosyolojik Açıdan 1933 Türk Üniversite Reformu · Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi, 2010
Eski kadronun üçte ikisinin alınmaması; hükümetin gerekçeleri.
- 6
Klaus-Detlev Grothusen · 1933 Yılından Sonra Alman Bilim Adamlarının Türkiye'ye Göçü · Belleten
Açılıştaki kadro: 65 öğretim üyesinden 38'i yabancı.
- 7
Atatürk Ansiklopedisi · Albert Malche (1876-1956)
Malche raporu ve Atatürk'ün rapora düştüğü not.
- 8
Atatürk Ansiklopedisi · Philipp Schwartz
Schwartz'ın hayatı ve Türkiye'deki rolü.
- 9
Gazete kupürü · Darülfünun meselesi – Dedikodular hâlâ devam ediyor
Videoda kullanılan birincil görsel. Gazete adı ve tarihi henüz belirlenmedi.
- 10
Gazete kupürü · Darülfünunun Islâhı – İsviçreli Pr. Malche şehrimizde
Videoda kullanılan birincil görsel. Gazete adı ve tarihi henüz belirlenmedi.
Sayı tahminleri ve dengeleyici bilgiler
- 11
United States Holocaust Memorial Museum · 1933: Alman Bilim İnsanlarının Türkiye'ye Göçü
Aileler dahil yaklaşık 550 kişi; 1938 kısıtlayıcı kanunları; 1934 Trakya Olayları.
- 12
Önder Ergönül · Türkiye'de Bilim Yapmak (sunum) · 2024
Möckelmann'a atıfla yaklaşık 200 akademik personel.
Rivayet ile belge ayrımı için
- 13
Kader Konuk · East West Mimesis: Auerbach in Turkey · Stanford University Press, 2010
“Kütüphanesiz yazılan başyapıt” efsanesinin çürütülmesi (bağlantı: kitap incelemesi).
- 14
Kaya Genç · Auerbach in Istanbul · Los Angeles Review of Books, 2014
Auerbach'ın 1936'da İstanbul'a gelişi.
Araştırmada başvurulan diğer kaynaklar
- 15
M. Yücebaş · 1933 Darülfünun'un İlgası ve Yeni Üniversitenin Ruhu · Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2014
Darülfünun'un ilgası ve yeni üniversitenin kuruluşu.
- 16
S. İshakoğlu Kadıoğlu, G. Şahinbaş Erginöz · Emigration of Science: A Documented History of Refugee Scientists at Istanbul University Faculty of Letters · İÜ Yayınevi, 2019
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ndeki göçmen bilim insanlarının belgelenmiş tarihi.